संजीव सिंह,

वर्ष :०३ |अंक : २२ | फाल्गुण २०७७,

माया/प्रेम भाव र वहावको समिश्रण हो । त्याग र तपस्याको परिणाम हो । स्पन्दन हो । आभाष हो । भनिन्छ , सच्चा अभिव्यक्ति र आशाको कहिल्यै नमर्ने अजम्बरी आफ्नोपनको नाता हो । प्रेम गर्नका लागि कुनै दिन, समय वा ठाँउको सीमा र बन्देज हुँदैन । यसका नियम र परिधी हुँदैन ? यो स्वस्फूर्त हुन्छ । जहाँसुकै, जुनैबेला र जोसंग पनि माया पिरती बस्न सक्छ वा हुन सक्छ ! यद्यपी १४ फ्रेबुअरी अर्थात भ्यालेन्टनइन डे लाई फरक र विशेष दिनका रुपमा लिने गरिन्छ । मायाले ओतप्रोत मानव समुदायमा पनि विशेषतः युवायुवतीका लागि उत्सवमय दिन । प्रेम दिवस !

एक अर्कामा आ–आफ्नो अभिव्यक्ति र चाहना साटासाट् गर्ने मुख्य दिन । वर्षौको पर्खाइमा रहेको उपयुक्त दिन वा दिवस । चञ्चल मनको गहिरो भाव र तरंंगित चाहनालाई समर्पित वा साट्ने अवसर । नितान्त रंगिन र रसपूर्ण स्पन्दनको अनुभवलाई साकार पार्ने विशेष दिवस । प्रेमीजोडीको उत्सवमय दिवस । लव बर्डसको खुल्ला आकाशमा शयर गर्ने शुरुवात वा यस्तै यस्तै अन्य प्रहर । परिवर्तन मानविय चाहना हो र प्रयास यसको कर्म । समय फेरिएको छ, युग परिवर्तन भएको छ । प्रेम उही हो तर पथ परिवर्तन भएको छ ।

भ्यालेन्टाइनको इतिहास

पादरी सेन्ट भ्यालेन्टाइन

ई.सं. २७० ताका रोमन सम्राट क्लाउडियसले आफ्ना सैनिकलाई चिन्तामुक्त राख्न एवं शारीरिक मानसिक दुर्वलताबाट टाढा राख्नका लागि उनीहरुलाई प्रेम वा विवाह वाट वंचित राख्ने नियम बनाएका थिए । प्रेम, विवाह र सेक्सले कमजोर वा भावनात्मक बनाउछ भन्ने ठहर क्लाउडियसको थियो । तर प्रकृती वा सृष्टीको नियमअनुसार यो नितान्त र अपिहार्य हुन आँउछ । यसै सन्र्दभमा एक जना पादरी सेन्ट भ्यालेन्टाइनले आपसमा प्रेम गर्ने जोडीलाई भित्र भित्रै मिलन गराउने कार्य गर्दथे ।

अत्यन्तै कठोर र निर्दयी सम्राट क्याउडियसले यो खबर सुन्नसाथ पादरीलाई जेलमा कैद गर्न लगाए र फाँसीको सजाय सुनाए । संयोग अन्य प्रेमी जोडीलाई आपसमा मिलान गराउने पादरी आफै प्रेममा पर्न पुगे, त्यो पनि जेलर ऐसटेरियसकी छोरीसंग । तत्पश्चात पादरीलाई मृत्युदंड अर्थात फाँसीमा झुण्डयाइयो । झुण्डयाएर मारिएको दिन उनले आफ्नी प्रेमिकालाई एउटा पत्र लेखेका थिए । जसमा ‘म तिमीलाई असाध्यै माया गर्छु’ भनेर लेखेका थिए । र त्यो दिन थियो – १४ फ्रेबुअरी । फलस्वरुप पादरीलाई फाँसी दिइएको दिनको सम्झनामा वा स्मरणस्वरुप प्रेमको शुरुवात एवं प्रेम दिवसको रुपमा मनाउन थालियो । उनकै सम्मानस्वरुप भ्लालेन्टाइन डे !

कार्ड, फूल वा चकलेट

मन भित्रका भावना चाहना र लगावलाई उजागर गर्ने अनेकौं विधिमध्ये शब्दले सार्थकता र दीर्घता पाउन थाल्यो । चिठ्ठीपत्रमा मनभित्रका अलापलाई शब्दमार्फत संयोजन गरेर एक अर्कामा प्रेषित गर्न थालियो । पछि कार्डमा यसको भाव र सन्देशले लोकप्रियता पाउन थालेको देखियो । कार्डको इतिहास खोत्लदा सन् १४१५ तिर फर्किनु पर्ने हुन्छ । टावर अफ लण्डनमा कैद रहेको अर्लिन्सका ड्युक चार्ल्सले आफ्नी श्रीमतीलाई सर्वप्रमथम कार्ड दिएको बृतान्त भेटिन्छ । बेलायती संग्राहलयमा अझ पनि यो सुरक्षित छ । सन् १७८० मा यूरोपमा कार्डको प्रचलन अत्याधिक बढेको पाइन्छ । मित्रताको नामले समेत परिचित कार्ड आजभोली प्रेमको प्रतिक बनेको छ । पोष्टकार्ड हुँदै बेलकार्ड, म्याजिकल कार्ड लगायत डिजिटलकार्डले आज संसारभरी साम्राज्य खडा गरेको छ । आर्चिज, हालमार्क कम्पनीले अर्बोको व्यापारसंगै प्रेमीप्रेमिकाको ब्राण्ड कम्पनी बनेको छ । यसका साथै फूल वा विशेषगरी गुलाफले प्रेमीबीच सौहादर्य र पहिचान स्थापित गराएको छ । र चकलेटले थप मिठास थपेको छ । आपसमा प्रेमलाई प्रगाढ र दह्रो बनाएको छ ।

प्रेमको रंग–रुप

आ–आफ्नै रंग रुपमा प्रेमको रुवरुप भेटिन्छ । महत्व र गरिमासंगै बिकृती र बिध्वंश पनि भित्रिने गरेको छ । प्रेम निराकार हो, शुन्य हो, समर्पण हो । प्रेमकै अर्को रुप विध्वंश पनि हो । वर्बाद हुनु वा वर्वाद पार्नु पनि हो । बन्ने र बिग्रने प्रेमको दुई पाटो संसारमा देखिन्छ । पौराणिककालिन राधा–कृष्णको रासलीला, मीरा–कृष्णको रागलीला, सीतारामको मधुरम र आर्दश प्रेम, मेनका–विश्वमित्रको अदम्य प्रेमलाप, दृश्यन्त–शकुन्तलाको अन्धो प्रेम विश्वसामु उदाहरणीय छ । ऐतिहासिक सम्राट नेपोलियन– जोसेफिनाको रंगीन प्रेम, क्यालोपेट्राको वासनात्मक प्रेम, सम्राट पृथ्वीराज चौहान र संयोगिताको अनौठो प्रेम, लैला–मजनुको पागल प्रेम, हिर–राँझाको सच्चाप्रेम, रोमियो–जुलियट, मुनामदन, मालतीमंगले, मुकुन्द–इन्दिराको चित्ताकर्षक एवं सुन्दर र मादक प्रेम समाजका लागि अनुकरणीय छ । प्रेमकै लागि राजगद्दी त्यागेर गेरुवावस्त्र धारणगरी निर्वासित जीवन विताउन वाध्य गिर्वाणयुद्ध देखि युवराज दिपेन्द्रले प्रेमिकाको लागि गरेको राजपरिवारै नाश हुने गरि गरेको नरसंहार विध्वंशकै उपज हो ।

ईश्क, मोहब्बत, प्रेम वा माया आफैमा सुन्दर हो, स्वतन्त्र हो । प्रेम न त सम्झौता हो, न त यसमा तुलना हुन्छ । प्रेमलाई तौल्न वा जोख्न मिल्दैन ? यो त आभाष वा मनमनै सपर्श गरिने हो । प्रेममा मितव्यी हुनु पर्दछ । मनले, ममत्वको भावना जरुरी छ । तन र मन एक हुनु नै वास्तविक उद्ववेगना हो । प्रेममा अध्ययन र अनुसन्धान होइन् मर्मको खोज वा सोध हुनुपर्दछ । फूलको रस चुस्दै हिँडने भँवरा होस् वा मनको बाँध बाध्ने मानव सबैको आ–आफ्नै प्रेमलाई उजागर गर्ने उपाय र तरिका छन् । प्रेमीजोडीको विचरण गर्ने आफ्नै अन्दाज र ढंग छ । प्रेम आफैमा पवित्र हो । प्रेम हरेक पल, हरेक समयमा जायज छ । समय, काल, परिस्थितीमा प्रेम बाँधिन्न यद्यपी एक विशेष दिनले प्रेममा निखार, ख्याती र चर्चा जरुर भएको पाइन्छ, त्यो नै हो – भ्यालेन्टाइन डे !

Leave a Reply

Your email address will not be published.